Bedrijfsethiek

Bedrijfscodes van grote bedrijven

90 procent van de grote Nederlandse bedrijven maakt gebruik van een bedrijfscode. De code wordt niet opgelegd – zoals een branchecode of de Corporate Governance Code voor beursgenoteerde bedrijven – maar geeft juist aan waar het bedrijf zich hard voor wil maken. De code geeft richting.

Bedrijfscodes bestaan er in vele soorten en maten. Dat blijkt al uit de vele benamingen: gedragscode, integriteitscode, code of conduct et cetera. De omvang van bedrijfscodes varieert van een enkel A4'tje tot een boekwerk van tachtig pagina's.

Doel van de bedrijfscode

Een bedrijfscode is nuttig voor zowel interne als externe communicatie. Het geeft weer wat er van werknemers wordt verwacht, maar ook waar het bedrijf voor staat. Je kunt de eigen ethiek tonen, maar ook laten zien aan welke wetten en regels je wilt voldoen (compliance) en wat stakeholders van je kunnen verwachten (maatschappelijke verantwoordelijkheid). Tijdens het opstellen van de code ontstaat meer inzicht in het hogere doel van de organisatie en wat er werkelijk belangrijk is. Erg inzichtelijk! Zo wordt het een hulpmiddel in lastige situaties. Bedrijven kunnen natuurlijk aangesproken worden op het niet naleven van de eigen bedrijfscode, bijvoorbeeld door consumenten of belangenorganisaties.

Inhoud bedrijfscode

Veel voorkomende elementen van een bedrijfscode zijn de eigen regels en waarden. Deze zijn vaak afgeleid uit de missie en doelstellingen van het bedrijf. Ook erkennen bedrijven in hun code vaak de verantwoordelijkheden naar hun stakeholders.

De missie van je bedrijf is een goede basis voor de rest van de code. Hier kan je uitwerken waarom je bedrijf bestaat, hoe ambitieus en vooruitstrevend jullie werken en op welke stakeholders jullie je richten. Ook waarden spelen vaak een rol in de code. Veel bedrijven noemen integriteit als kernwaarde. Ook respect en eerlijkheid komen vaak terug. De groepen stakeholders die in veel codes terugkomen zijn personeel, consumenten, samenleving, leveranciers en milieu. Veelgenoemde verantwoordelijkheden van de medewerkers zijn: het beschermen van bedrijfseigendommen, omgang met bedrijfsgegevens, tegengaan van corruptie, aannemen en aanbieden van giften, eerlijke en transparante verslaglegging en omgang met (social) media. In de publicatie Leiderschap in ethiek van VNO-NCW lees je hier meer over.

Opstellen van een code

Idealiter is een bedrijfscode de uitkomst van een ethische reflectie, dialoog en bezinning binnen je bedrijf. Je kunt volgend te werk gaan bij het opstellen van je code, maar natuurlijk ook vooruitstrevend, baanbrekend en proactief.

Begin met een verkenning van ethische dilemma's binnen je bedrijf. In welke complexe situaties is het lastig voor medewerkers om een keuze te maken? Zo ontstaat er duidelijkheid over de thematiek die in ieder geval aandacht moet krijgen in de code. Bestudeer vervolgens wat codes van andere (vergelijkbare) bedrijven.

Neem bijvoorbeeld eens een kijkje bij Deloitte, KPN of Nuon.

Tot slot onderzoek je de verwachtingen van stakeholders, bijvoorbeeld door dialogen en enquêtes. Probeer hun rechten, belangen en wensen te achterhalen. Nu heb je al een hoop informatie om een eigen code op te stellen. De code kan echter pas geschreven worden wanneer alle medewerkers samen hebben gereflecteerd over de missie, waarden en doelstellingen van het bedrijf.

Invoeren van de bedrijfscode

Een aantal maatregelen kan de bedrijfscode van grote bedrijven handen en voeten geven: het aanstellen van een compliance- of ethiekfunctionaris (of zelfs afdeling), een klokkenluidersregeling, het aanstellen van vertrouwenspersonen, een communicatieprogramma en training over de code, een incident-rapportagesysteem en beleid voor het onderzoeken van vermeende overtredingen van de code. Meer maatregelen vind je terug in hoofdstuk zes van het boekje Leiderschap in ethiek.

Een KAM-manager (Kwaliteit, Arbeidsomstandigheden en Milieu) probeert vooral te voldoen aan eisen en/of wetgeving, maar is soms ook een initiator en stimulator als het gaat om ethische kwesties. Bij andere bedrijven is dat de MVO-manager, of zijn vooral compliance-afdelingen betrokken. Voor ingewikkelde kwesties wordt soms een ethiekcommissie aangesteld, samengesteld uit relevante experts uit verschillende afdelingen.

Houd de code levend door deze continu bij het werk te betrekken. Door ethiek te verweven met alles wat het bedrijf doet, wordt het voor iedereen duidelijker dat het altijd relevant is. Dan ga je echt de vruchten plukken van ethisch organiseren.

Een kritische noot: niet alles is in een code te vangen. Het is van belang dat er altijd ruimte wordt geboden om in gesprek te gaan over dilemma's en gedrag.

Meer weten?

In het boek De Bedrijfscode van Stichting NCW, Ethicon en Stichting Beroepsmoraal en Misdaadpreventie vind je veel theoretische en praktische informatie over de code. Het stuk Ethiek organiseren van Harry Hummels is een inhoudelijke verkenning van de code.

Bron: publicatie Leiderschap in ethiek van VNO-NCW.

Laatst bijgewerkt: 
23-05-2017 16:10