Bedrijfsethiek

Omgaan met dilemma’s

Wanneer het altijd helder zou zijn wat de juiste keuze is, dan zou ethisch handelen niet zo moeilijk zijn. We worden echter zo nu en dan geconfronteerd met ingewikkelde dilemma's waar zowel keuze A als keuze B niet helemaal goed of helemaal slecht zijn. Dit soort complexe situaties vraagt om een goede analyse.

Governance & Integrity Nederland heeft een instrument met zeven stappen ontwikkeld om tot een gedegen moreel oordeel te komen. Met een begeleider en een groep medewerkers kan jouw bedrijf de zeven stappen van het morele oordeel doorlopen:

1. Voor welke keuze sta ik?

Kijk eerst eens naar de keuze waar jullie voor staan. Hier is het zaak de situatie te beschrijven. Formuleer op positieve wijze twee mogelijke keuzes. Zeg dus niet: "we ontslaan twee collega's wel of we ontslaan ze niet". Formuleer de 'niet' optie op een positieve wijze, bijvoorbeeld: "we plaatsen de twee collega’s over naar een andere afdeling" of "we geven de twee collega's een laatste waarschuwing". Het is namelijk lastiger goede argumenten te bedenken voor een negatief geformuleerde keuze.

2. Welke betrokkenen hebben een recht, belang of wens bij deze beslissing?

Bedenk wie er iets zullen merken van de keuze. Dit zijn natuurlijk de twee collega's die misschien ontslagen zullen worden, maar ook hun familie. En de mensen in je organisatie. Dit kan een lange lijst met betrokkenen zijn. Vergeet niet jezelf ook te noemen.

3. Wie neemt de beslissing?

Ga na wie de keuze maakt. Is dat uiteindelijk de directeur als eindverantwoordelijke? Zorg dat dit niet een groep mensen is, aangezien die de verantwoordelijkheid op elkaar af kunnen schuiven. Een groep heeft een anoniem karakter en wanneer de groep als geheel een keuze maakt, is er niet meer zuiver sprake van een ethische keuze.

4. Heb ik nadere informatie nodig om een verantwoorde beslissing te kunnen nemen?

Misschien merkte je, toen je bij stap één een keuze maakte wat volgens jou moreel juist is, dat je twijfelde. Welke aanvullende informatie heb je nog nodig om tot een gedegen keuze te komen? Weet je genoeg over waarom de twee collega's mogelijk ontslagen zullen worden? Heb je nagedacht over de mogelijke gevolgen?

5. Wat zijn de argumenten?

Schrijf nu samen alle argumenten voor keuze A op. Doe hierna hetzelfde voor keuze B. Zorg dat je alle betrokkenen (stap twee) aan bod laat komen.

6. Tot welke conclusie kom ik?

Nu is het tijd om de argumenten te wegen. Hierbij heb je eigenlijk een trainer morele oordeelsvorming nodig. Wanneer een argument over een recht van iemand gaat, bijvoorbeeld zijn of haar recht op veiligheid, dan weegt dat argument het zwaarst. Belangen ("dan komt mijn baan ook onder druk te staan") wegen daarna het zwaarst en wensen ("dat lijkt me niet fijn") wegen het minst zwaar. Vervolgens maakt iedereen individueel een keuze. Ze selecteren het sterkste argument voor A en het sterkste argument voor B en maken een afweging. Idealiter maken de meeste mensen eenzelfde afweging. Kijk vervolgens bij de andere keuze welke rechten of belangen geschonden worden en onderzoek samen hoe jullie zo goed mogelijk de schade kunnen beperken.

7. Ik peil bij mijzelf wat ik voel over de genomen beslissing.

Onderzoek hoe je je bij de genomen beslissing voelt. Leidt de keuze tot ongemak, of niet?

Meer weten?

Het boek Leiderschap in Ethiek van VNO-NCW staat vol adviezen.

Laatst bijgewerkt: 
23-05-2017 15:43