Stappenplan klimaatneutraal ondernemen

Klimaatneutraal?!

De term ‘klimaatneutraal’ wordt tegenwoordig vaak gebruikt; alle activiteiten per saldo mogen geen negatieve impact hebben op het klimaat en dus niet bijdragen aan klimaatverandering. Een bedrijf dat zijn totale CO2-uitstoot compenseert, is feitelijk klimaatneutraal. 

Maar een bedrijf dat besparing en vergroening buiten beeld houdt, is niet optimaal bezig. Het is belangrijk om eerst zoveel mogelijk te besparen en te vergroenen. Dan pas kunt u spreken van optimale impact. 

Stap voor stap
Bedrijven die deze essentiële stappen overslaan, lopen het gevaar als greenwashers te worden bestempeld. Daarnaast missen zij de economische voordelen die besparen en vergroenen met zich meebrengen. Begin dus bij het begin!

Samen met het Klimaatplein helpen wij u verder op weg.

Bepaal doel

Klimaatneutraal ondernemen klinkt groots en ambitieus. Ambitie is goed, maar stel wel realistische en haalbare doelen. Dat maakt het makkelijker om de eerste stappen te zetten en voorkomt teleurstelling gaandeweg. Zorg dat u daarom duidelijk voor ogen heeft welke activiteiten  in uw organisatie u klimaatneutraal wilt inrichten.

Kortom: bepaal uw scope - bijvoorbeeld met behulp van de indeling van bedrijfsactiviteiten volgens de Greenhouse Gas Protocol.

Bepaal uw scope:

Scope 1: directe emissies

Alle uitstoot die direct het gevolg is van eigen activiteiten, zoals de uitstoot van eigen fabrieken en vrachtauto’s, mobiele werktuigen of zakelijk verkeer in bedrijfsvoertuigen of eigen gasgebruik (bijv. gasboilers, warmtekrachtinstallaties en ovens).

Scope 2: indirecte energie emissies

De indirecte emissies voor de energie die is ingekocht, bijvoorbeeld van een elektriciteitsbedrijf. De emissie vindt dan plaats bij het opwekken van de elektriciteit, warmte of stoom.

Scope 3: andere indirecte emissies

Alle overige indirecte emissies als gevolg van de activiteiten van het bedrijf, zoals de uitstoot van transport (woon-werkverkeer, bezoekersverkeer, zakelijke reizen en goederenvervoer in privé voertuigen, openbaar vervoer en vliegtuig), uitbestede productie (kantoorpapier, water, grondstoffen) of afvalverwerking.

Leg de lat (niet te) hoog en stel realistische en haalbare doelen:

  • Bepaal welke activiteit(en) in uw organisatie u klimaatneutraal wilt inrichten
  • Stel realistische en haalbare doelen (back-casting) 

Maak het onderdeel van het continue bedrijfsproces, niet een eenmalige actie. Zorg voor:

  • Verantwoordelijke(n) binnen de organisatie
  • Rapportagestructuur
  • Embed het in strategische besluitvorming 

Meet en weet

Om ergens naar toe te kunnen werken, is het belangrijk te weten waar u nu staat. Doe dus eerst een nulmeting of energiescan om uw voetafdruk in kaart te brengen.

U kunt dit soort metingen met terugkerende regelmaat uitvoeren, om te zien wat de maatregelen precies opleveren. Zo kunt u bijtijds sturen of ingrijpen indien nodig. 

Op het Klimaatplein kunt u uw eigen CO2-voetafdruk berekenen. Voor een meer uitgebreide en professionele berekening kunt u contact opnemen met de experts voor CO2-calculatie of met deze tools die u inzicht geven in uw energieverbruik.

Meet verschillende voetafdrukken:

De voetafdruk van uw bedrijf

Uw CO2-uitstoot zit in verschillende activiteiten van uw bedrijf. Uiteraard door het verbruik van elektriciteit, water en gas, maar denk ook aan het vervoer van personen en goederen. Het Klimaatplein heeft een gratis CO2 calculator ontwikkeld waarbij u uw voetprint eenvoudig in kaart brengt.

Benieuwd naar hoe andere partijen scoren op hun energieverbruik? Dit overzichtje geeft een idee van de gemiddelde voetafdruk in verschillende branches

Voetafdruk van een apparaat

Ook op apparaatniveau is het handig om inzicht te krijgen hoeveel energie losse apparatuur verbruikt. Bijvoorbeeld met Plug-wise kunt u de grootste energieverbruikers ontdekken. Vervolgens kunt u apparaten automatisch laten uitschakelen op basis van tijdschema’s, om sluipverbruik te voorkomen. 

Voetafdruk van medewerkers

Naast het meten en monitoren van technische prestaties is het geven van feedback op het verbruikersgedrag ook erg belangrijk. Een aanzienlijk deel van zuinig gebruik van energie wordt namelijk gerealiseerd door bewust gedrag van de gebruikers.

Inzicht in computer gedrag kan bijvoorbeeld met het tooltje ecobutton. Dit is een rond, knopvormig apparaatje dat op de USB-poort van de computer wordt aangesloten. Het herinnert de computergebruiker aan het besparen van energie elke keer als de computer niet actief gebruikt wordt, maar wel aan staat. Ook geeft het inzicht hoeveel kWh, euro’s en CO2 bespaard is. De gebruiker wordt zich zo bewust hoeveel energie (en kosten) worden bespaard.

Feedback en spelvorm (gamification) zijn instrumenten om het gedrag van gebruikers te veranderen. Dat laatste is succesvol toegepast door het Amerikaanse bedrijf Opower. Zij laten gebruikers met elkaar op facebook de competitie aan te gaan wie de meeste energie kan besparen. Hiermee maken zij energiebesparing leuk en laagdrempelig, waardoor gebruikers gestimuleerd worden actief aan de slag te gaan en blijven met energiebesparing. 

Begin!

Als u gaat trainen voor een marathon begint u ook niet direct met rondjes van 40 kilometer. Begin niet bij het hoogst haalbare doel, maar bouw het op. Alles wat u het komende jaar bespaart levert u kostenbesparing op. Daarnaast koopt u met elke besparingsactie tijd voor uitstel van het ‘tipping point’ van klimaatveranderingen. Helemaal niet verkeerd dus om klein te beginnen! 

Motiverende feedback

Meten is een doorlopend proces; ook na implementatie van maatregelen om te besparen en vergroenen. Het levert essentiële feedback om maatregelen te optimaliseren en gedrag bij te sturen. Feedback op gerealiseerde besparingen is bovendien erg motiverend en daarmee een handig instrument om anderen te enthousiasmeren en activeren.

Bespaar

Tijd om daadwerkelijk aan de slag te gaan met het terugbrengen van uw CO2-uitstoot! Een veelgebruikte methode hiervoor is de Trias Energetica, een driestappenstrategie van 1) besparen 2) vergroenen en 3) compenseren.

De eerste stap in de Trias Energetica is ook meteen de meest lucratieve. Energiebesparing betekent namelijk kostenbesparing. Dat maakt dat energiebesparende maatregelen vaak een relatief korte terugverdientijd hebben. Het Klimaatplein heeft een duidelijk overzicht gemaakt van de terugverdientijden van energiebesparende maatregelen.

Na het in kaart brengen van uw CO2 voetafdruk kunt u een actieplan voor besparingsmaatregelen opstellen. De CO2-Prestatieladder kan u daarbij helpen. Deze ladder wordt door steeds meer organisaties gehanteerd om gestructureerd de CO2-voetafdruk te managen.

Gebieden waarop u besparing kunt realiseren:

Energie

Verlichting

  • Maak gebruik van TL5 lampen of LED-verlichtingssystemen
  • Plaats een schemerschakelaar of een bewegingsschakelaar voor uw verlichting  

Klimaatregulering

  • Zorg voor de juiste luchtfilters in het pand om zo energie te besparen
  • Zet de thermostaat een paar graden lager
  • Plaats een tijdschakelaar op uw luchtbehandelingssystemen, zodat deze draait tijdens kantooruren. Houd hierbij rekening met opwarm- en afkoeltijden zodat het pand bij opening op de juiste temperatuur is
  • Bespaar op gasverbruik voor verwarming van (hoge) productieruimten door direct gestookte gas-heaters te vervangen voor HR-heaters. Als de ruimte slecht geïsoleerd is of wanneer niet de hele ruimte wordt gebruikt, verwarm dan lokaal door middel van stralingsverwarming
  • Controleer en onderhoud uw verwarmings- en luchtverversingsinstallaties jaarlijks
  • Verlaag het toerenniveau van uw ventilatoren van de airconditioning

Isolatie en ventilatie

  • Vergroen het dak of de gevel van uw bedrijf. Dit isoleert goed, verlengt de levensduur van het dak en het zorgt voor een geleidelijke afvoer van het regenwater.
  • Pas warmteterugwinning op het centrale ventilatiesysteem toe. De warme afvoerlucht wordt gebruikt om koude toevoerlucht op te warmen. Afhankelijk van het toegepaste systeem kan daarmee een rendement van 45 tot 75% worden behaald.
  • Ventileer uw ruimte regelmatig. Droge lucht opwarmen kost minder energie dan vochtige lucht en is gezonder.

Aan de slag met energiebesparende maatregelen? Het Klimaatplein helpt u verder op weg, bijvoorbeeld op het gebied van verlichting en isolatie.

Vervoer

Probeer de transportactiviteiten van uw bedrijf en medewerkers zo optimaal mogelijk in te richten. Naast keuzes voor zuinige en duurzame vervoersmiddelen speelt rijgedrag ook een belangrijke rol.

Vervoerstype

  • Maak gebruik van (openbare) deelauto’s voor dienstreizen. Zo kunnen medewerkers met de fiets of het OV naar hun werk komen en vanaf daar gebruik maken van een, eventueel elektrische, zuinige deelauto.
  • Zorg voor de meest zuinige variant van uw zakelijk vervoer. Bekijk bijvoorbeeld de top 10 zuinige bestelauto’s samengesteld door de ANWB.
  • Overweeg een (gedeeltelijk) elektrisch wagenpark. Meer informatie over verschillende typen elektrisch vervoer, de voor- en nadelen en voor welk type gebruikers deze wagens geschikt zijn leest u in de EV-wijzer van Stichting Natuur & Milieu
  • Het openbaar vervoer is een van de meest energiezuinige en daarmee klimaatvriendelijkste vervoersmogelijkheden. Zo veroorzaakt het rijden van een kilometer met de trein ongeveer 31 gram CO2-uitstoot, dat is 75% minder dan een gemiddelde autokilometer
  • Een fiets veroorzaakt geen uitstoot van broeikasgassen, fietsen is gezond voor lichaam en geest en fietsen is een goedkoop vervoersalternatief.

Gedrag

  • Zorg voor een goede bandenspanning! Hoe klein het ook klinkt, het verschil is groot. Een auto verbruikt namelijk meer energie bij te zachte banden. Een juiste bandenspanning kan zo’n 2% tot 5% brandstof besparen.
  • Schakel bij een personenauto zo vroeg mogelijk over naar een hogere versnelling, en rijd vervolgens zoveel mogelijk met een gelijkmatige snelheid met een laag toerental in die hoogste versnelling.
  • Haal overbodig gewicht uit uw auto en sluit ramen tijdens het rijden. Dit zorgt allemaal voor minder weerstand op de weg waardoor uw brandstofverbruik verder zal afnemen.
  • Tip: gebruik de rekentool autobrandstof besparen om inzichtelijk te maken hoe u zuiniger kunt rijden

Aan de slag met de verduurzaming van uw mobiliteit? Het Klimaatplein brengt u in contact met partners die u kunnen helpen op het gebied van personenvervoer en goederenvervoer.

ICT

  • Zorg ervoor dat uw medewerkers aan het einde van een werkdag alle apparaten (computers, printers, radio, beeldschermen etc.) volledig uitzetten (dus ook niet op standby laten staan).
  • Stel energiebesparende instellingen in op de apparaten die daarvoor geschikt zijn. Denk aan printers, multifunctionals, computers, koffiemachines, frisautomaten en andere cateringvoorzieningen.
  • Gebruik geen screensaver (vooral niet met bewegende beelden). Dit bespaart energie.
  • Kies voor energiezuinige hardware en software. Stel vragen aan uw ICT-leverancier over het energieverbruik van de hardware en de software of gebruik de criteria duurzaam inkopen van Agentschap NL om te komen tot keuze van energiezuinige hardware.
  • Hergebruik uw ICT-hardware of koop gebruikte ICT-hardware in.

Aan de slag met energiezuinige maatregelen in uw ICT? Het Klimaatplein helpt u verder op weg om te besparen bij het gebruik van computers, printers, servers en andere ICT-apparatuur.

Huisvesting

  • Onderhandel bij de keuze voor huisvesting over het energielabel van het gebouw.
  • Kijk bij de keuze voor huisvesting naar de mogelijkheden die bestaande gebouwen bieden in plaats van nieuwbouw.
  • Kies bij nieuwbouw of verbouwingen voor kozijnen, buitenvloeren en interieur van bamboehout.
  • Voorzie uw gebouwgevels, grote installaties, interieur en daken van een biotechnologische coating. Hierdoor worden de materialen veel minder snel vies, slijten zij minder snel en hebben zij minder schoonmaak en onderhoud nodig.

Aan de slag met duurzame huisvesting? Het Klimaatplein biedt u een duidelijk overzicht van kenmerken van duurzame gebouwen en terugverdientijden van bouw- of renovatiekosten.

Drukwerk

  • Gebruik licht kopieerpapier: 80-gramspapier voor documenten die lang mee moeten en 70-75-gramspapier voor prints die niet gearchiveerd hoeven te worden.
  • Gebruik papier dat gerecycled en ongebleekt is.
  • Verminder papiergebruik door zoveel mogelijk digitaal te werken en zo weinig mogelijk te printen.
  • Stel uw printer in op standaard dubbelzijdig printen.
  • Maak gebruik van het Ecofont-lettertype: dit lettertype gebruikt tot 20% minder inkt en is toch goed leesbaar.

Meer informatie over besparingskansen in uw drukwerk? Het Klimaatplein zette voor u op een rij hoe u met uw leveranciers invulling kunt geven aan klimaatvriendelijk drukwerk

Afval

  • Kijk eens naar de afvalstromen van uw bedrijf. Gescheiden afval kan weer als grondstof voor nieuwe producten dienen.
  • Zorg ook voor afvalbakken voor verschillende afvalstromen.
  • Zamel lege cartridges en oude mobieltjes in voor hergebruik.
  • Kijk naar hergebruikmogelijkheden van kantoormeubilair.

Aan de slag om de afvalstromen van uw organisatie in kaart te brengen en te verbeteren? Het Klimaatplein brengt u in contact met de juiste partners op het gebied van duurzame afvalverwerking.

Criterium bij aankoop en onderhoud

  • Vraag besparingsmogelijkheden expliciet uit bij uw leveranciers: daag hen uit om met duurzame alternatieven te komen
  • Bij aanschaf van nieuwe apparatuur TCO (Total Cost of Ownership) voorop stellen, niet focussen op de inkoop kosten. Dat vergt soms wat uitleg en overtuiging binnen uw organisatie. Uit welk potje wordt wat betaald en meer van dat soort vraagstukken. Verduurzaming gaat om integrale bedrijfsvoering dat uiteindelijk de business ook ten goede komt. 
  • Ook bij service beurten besparingsmogelijkheden en/of –prestaties opnieuw bespreken
  • Vaak wordt het pand dat u gebruikt gehuurd. U heeft in dat geval niet alles te zeggen over energiebesparing, maar zult u uw ambities met de verhuurder moeten afstemmen. 

Financiering

Houd niet alleen tot uw terugverdientijd bij wat uw energiebesparingsmaatregelen hebben opgeleverd, maar ook daarna. Zo krijgt u inzicht in het resultaat van uw acties op de lange termijn. Bedrijf Interface gebruikt dit “besparings-surplus” om nieuwe duurzame investeringen te financieren. Het Noorse model van olie- en gasbaten maar dan op bedrijfsniveau toegepast! 

Draagvlak

Zorg voor draagvlak in de hele organisatie om gedragsverandering te stimuleren. Engageer medewerkers op een positieve manier. Dus niet: uitgeprinte A4’tjes met ‘Laatste die deze ruimte verlaat graag het licht uit doen’ maar laten delen in de successen van besparing en wat dat betekent voor bedrijf en maatschappij: dankzij de LED verlichting hebben we X energie bespaard, en daarmee X euro’s, wat gebruikt zal worden voor X investering. 

Terugverdientijd < 5 jaar

In de Wet Milieubeheer is opgenomen dat alle energiebesparingsmaatregelen met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar moeten worden uitgevoerd. Het huidige Energieakkoord is er op gericht hier uitvoering aan te geven. Een extra stimulans om in actie te komen dus!

Vergroen

De volgende stap is het vergroenen van uw resterende energiebehoefte. Alles wat u aan energievraag overhoudt en niet verder kunt besparen, zou u het best van hernieuwbare bronnen kunnen afnemen. Denk aan wind- of zonne-energie. U bent dan meteen verlost van eventuele prijsstijgingen in de (fossiele) energiemarkt! Als zelf opwekken (nog) niet tot de mogelijkheden behoort kunt u natuurlijk ook groene energie inkopen.

Zelf opwekken

Voor duurzame energieopwekking is doorgaans een wat grotere investering voor nodig dan energiebesparende maatregelingen. De terugverdientijd is afhankelijk van de techniek en schaalgrootte, maar ook subsidies en prijsstijging van grijze energie en de waardevermeerdering van het vastgoed. Raadpleeg de subsidiewijzer van het Klimaatplein om een passende stimuleringsregeling te vinden. 

  • Maak de drempel kleiner door het besparingspotje uit de vorige stap te reserveren voor nieuwe investeringen die minder direct financieel renderen
  • Over het algemeen is het rendabeler om in groter verband duurzame energie op te wekken. Op duurzameenergieunie.nl is meer informatie te vinden over hoe u hiermee aan de slag kunt gaan.
  • Meer informatie over de verschillende duurzame energiebronnen vindt u op het Klimaatplein.

Groen inkopen

Is uw bedrijf te klein om zelf duurzame energie op te wekken of is het niet mogelijk gezien uw huidige huisvesting? Koop dan (Nederlandse) groene stroom en gas in.

Groene stroom komt uit hetzelfde stopcontact als grijze stroom. Wanneer u groene stroom koopt, moet de energieleverancier ervoor zorgen dat er net zo veel groene elektriciteit op het net wordt gezet, als u gebruikt. U koopt met uw groene stroom als het ware investeringen in nieuwe duurzame energiebronnen. 

Als u kiest voor in Nederland opgewekte groene stroom of zelf groene stroom opwekt, dan weet u zeker dat er wel daadwerkelijk CO2 wordt gereduceerd. De WISE energie vergelijker laat zien of de stroom die u inkoopt ook wel écht groen is. 

Compenseer

De mogelijk resterende broeikasgassen die u niet kunt reduceren of vergroenen, kunt met behulp van compensatieprojecten neutraliseren. Door deze laatste beetjes te compenseren neemt u volledige verantwoordelijkheid voor uw eigen uitstoot en mag u uw bedrijf klimaatneutraal noemen.

Klimaatcompensatie is compenseren van CO2-uitstoot door CO2-uitstoot elders te verminderen. Compenseren kan op verschillende manieren en met projecten die volgens verschillende standaarden zijn gecertificeerd. Certificatie is van belang om er zeker van te zijn dat de klimaatcompensatie juist is berekend en op een goede manier wordt uitgevoerd. Het belangrijkste kwaliteitskeurmerk is de Gold Standard.

Gold Standard certificering

Aanvankelijk was de Gold Standard enkel bedoeld voor het investeren in schone energieprojecten. Bomen nemen weliswaar CO2 op uit de atmosfeer, maar laten die ook weer vrij als ze doodgaan of worden gekapt. Op de lange termijn biedt een boomplantproject dus geen zekerheid om CO2-uitstoot duurzaam te compenseren. Ook zijn boomplantprojecten lokaal soms omstreden vanwege de hoeveelheid grond die er voor nodig is en die onttrokken kan zijn aan akkers van lokale boeren.

Maar sinds eind 2012 heeft Gold Standard CarbonFix, projecten voor duurzame bossystemen, toegevoegd. CarbonFix credits worden nu officieel erkend als GoldStandard Credits. CarbonFix wordt alom geprezen omdat zij ook oog hebben voor de duurzaamheid en de lokale bevolking. Dat de methodiek eenvoudig is in haar ontwikkeling en dat zij vooruit kan certificeren zijn andere pluspunten.

Partijen die uw CO2-uitstoot compenseren

De keuze voor een duurzaam project om uw overgebleven CO2-uitstoot te compenseren kan best lastig zijn. Het is belangrijk om rekening te houden met het groter geheel van de impact van een dergelijk project. Welke gevolgen heeft het bijvoorbeeld voor de lokale bevolking of de biodiversiteit?

Er zijn verschillende partijen die u op weg kunnen helpen met uw CO2-compensatie. Een goed overzicht van CO2-compensatie experts vindt u op het Klimaatplein.

Compensatie kan een bron van discussie zijn. Zo wordt het soms gezien als een manier van afkopen van verantwoordelijkheden, of van greenwashing. Daarom is het belangrijk dat u

  • laat zien dat u al uw stappen hebt genomen in besparen en vergroenen van uw verbruik
  • gecertificeerde projecten gebruikt voor uw compensatie, zodat er geen twijfel kan bestaan over de juistheid van berekening of uitvoering van een project 

Vertel en inspireer

Klanten, medewerkers en andere belanghebbenden kunnen de door u genomen stappen naar klimaatneutraal ondernemen pas waarderen wanneer ze ervan weten. Communiceer daarom en inspireer concullega’s en ketenpartners om uw voorbeeld te volgen.

Maak gebruik van onze MVO-communicatiewijzer op welke manier u kunt communiceren over uw klimaatprestaties. 

Lees de tips van het Klimaatplein over hoe te communiceren over CO2-neutraal ondernemen.

Het is belangrijk om uw communicatie zélf ook duurzaam te maken: eerlijk, geloofwaardig en gericht op duurzame relaties met klanten, medewerkers en iedereen die zich bij uw organisatie betrokken voelt. Dit versterkt uw geloofwaardigheid en voorkomt dat de ontvanger uw duurzame boodschap wantrouwt. 

Meer mensen inspireren en laten zien dat u voor klimaatneutraal gaat? Sluit u aan bij de Nederlandse Klimaatcoalitie.